ठिपकेदार मनोली/ मुनिया
इंग्रजी नाव – Spotted monia
शास्त्रीय नाव- Lonchura punctulata
स्केली-ब्रेस्टेड मुनीय हा Estrildidae कुटुंबातील लहान
पण अत्यंत सामाजिक पक्षी आहे. त्याचे वैज्ञानिक नाव Lonchura
punctulata असून तो “स्पॉटेड मुनीय” किंवा “नटमेग मॅनिकिन”
या नावानेही ओळखला जातो. हा पक्षी आकाराने साधारण 11–12 सें.मी. लांबीचा व वजन 12–16 ग्रॅम असतो. लहान आकार
असूनही तो नेहमी गटाने राहतो, त्यामुळे निरीक्षकांना तो
थव्यानेच सहज दिसतो.
या पक्ष्याची
ओळख त्याच्या छातीवरील खवल्यासारख्या नमुन्यामुळे होते. वरचा भाग गडद तपकिरी
रंगाचा असतो, तर खालचा भाग पांढरेसर असून त्यावर काळसर
“स्केल” नमुना असतो. चोच गडद, जाडसर व शंक्वाकार असते, जी बी टिपण्यासाठी विशेष अनुकूल आहे. पिल्ले मात्र फिकट तपकिरी रंगाची असतात
आणि त्यांच्या पोटावर नमुना नसतो, त्यामुळे त्यांची ओळख वेगळी
करता येते.
स्केली-ब्रेस्टेड
मुनीयचा प्रसार उष्णकटिबंधीय आशियात आहे. भारत, श्रीलंका, बांगलादेश, म्यानमार, थायलंड, इंडोनेशिया या देशांत तो सामान्य आहे. काही ठिकाणी पाळीव पक्षी म्हणून
नेल्यामुळे स्थानिक लोकसंख्या तयार झाली आहे. त्याचे निवासस्थान गवताळ प्रदेश, शेती, तांदळाची शेती, तरुण जंगलातील
मोकळे गवताळ पट्टे आहे. शहरी पार्क, बागा, गोल्फ-कोर्सेसमध्येही तो सहज दिसतो, कारण मानवी परिसराशी जुळवून
घेण्याची क्षमता त्याच्यात जास्त आहे.
या पक्ष्याचा
मुख्य आहार गवताचे बी व तण-वनस्पतींची बियाणी आहे. तो बी थेट seedheads वरून टिपतो आणि जमिनीवरील पडलेली बिया खातो. कधी कधी तो तांदूळ व इतर धान्य
खातो, त्यामुळे काही ठिकाणी शेतकऱ्यांना नुकसान होऊ शकते आणि
त्याला “कृषी कीटक” मानले जाते. तरीही परिसंस्थेत बीज प्रसार व संतुलन राखण्यात तो
महत्त्वाची भूमिका बजावतो.
स्केली-ब्रेस्टेड
मुनीय अत्यंत सामाजिक असून मोठ्या थव्याने शेतात उतरतो. त्याचे उडाण समन्वयित असते
आणि थवा एकत्र ठेवण्यासाठी तो मृदू, सतत आवाज काढतो. जमिनीवर व
गवतावर बी टिपणारा हा “ग्राउंड-फॉरेजर” आहे.
प्रजनन काळात नर
व मादी मिळून गवत-पानांचे गोलाकार घरटे बांधतात. ही घरटी झाडे, झुडपी भाग किंवा कधी इमारतीतील फटी व छपरातही आढळतात. मादी साधारण 4–6 अंडी घालते. नर व मादी दोघेही मिळून अंडी उबवतात व पिल्लांना खाऊ घालतात. अनेक
जोडपी एकाच परिसरात घरटी करतात, त्यामुळे गटाने प्रजनन
होते.
No comments:
Post a Comment